DEJA VU

 

DeJa vu neydi?

Öğretmen dolabımı açtım, elimdeki materyalleri koydum ve dolapta her zamanki gibi yer sorunu vardı. Bir öğrencimin getirdiği kuruyemiş ve kuru meyvelerin yanındaki boşluğa elimdekileri koyarken yandaki topa gitti aklım bir an. “Şimdi bu top bu tarafa doğru yuvarlanır, malzemeler devrilir ve kırışır, zarar görür diye düşünüverdim.”  İşte aynı anda bu anı daha önce yaşadığımı hissetim. 

Bir şey yaşıyordum ve aynı anda yaşadığım şeyin daha önce de aynı şekilde yaşanmış olduğu düşüncesi hızla hafızamda canlanıyordu. Hafızamı biraz daha zorladığımda bu anın daha önce gerçekten yaşanmış olabileceğine odaklandım. Yılların öğretmeni olarak benzer dolapları aynı şekilde kullanıyor olabilirdim. Hafızam yaşadığım anların ne kadarını net olarak tutabilirdi ki? Her gün 24 saatin içerisinde yaşanan binlerce an nereye gidiyordu?

Dolap ile masamın arasında geçen dakikalar içerisinde hatıralarım netleşmişti. Biraz da şanslıydım. Top aynı top olmasa da öğrencilerden geçici süreliğine el koyduğum misafirdi, kuruyemişler aynı öğrenci tarafından aynı şekilde getirilmişti. Dolabın rafı da aynıydı. Tam kafa hizamda ve genellikle öğrencilerle ilgili kullandığım raftı. Bir üst rafta bireysel eşyalarım, bir alt rafta ise öğretmen kitaplarım ve dosyalarım olurdu. Okullar değişirken dolap düzenim aynıydı, doğal olarak yaşantıların da benzerliği mümkündü.

Tüm bu akın eden ipuçları sayesinde bir dakikadan az süre dejavu algısının hatıraya dönüşmesine yetmişti. İlerleyen dakikalarda ve hala dejavu üzerine düşüncelerim sorgulanmaya başladı. Burada sesli olarak da düşüncelerimi yazdığıma göre hala düşünüyorum.

Net olmayan hatıralara yakın yeni anlar oluştuğunda hafızamızın tamamlayıcılık özelliği net olmayan yerleri anın içerisine giydirerek yeniden güncelliyor ve dolayısıyla biz içinde bulunduğumuz tanışıklığı dejavu olarak mı algılıyoruz?

Bilişsel gücün neleri nasıl bütünlediğini, bilmediği birçok konuda bildiklerini öncelediği, bilinçaltının mucizesi çeşitli örneklerle ortadayken dejavu konusu da hafızanın bizlere birer armağanı ya da yanıltması olabilir mi?

Bütün bu sorularla yapay zeka destekli Bing arama motoruna başvurdum. Yaşadığım şeyin en yakın açıklaması “Gestalt Aşinalık İlkesi” olarak karşımdaydı. Psikolojideki Gestalt aşinalık ilkesine göre, o an içerisinde bulunduğunuz ortama benzer bir plana sahip bir planda daha önce bulunduysanız,  bulunduğunuz ortama karşı güçlü bir aşinalık duygusuna kapılırsınız. Benim yaşadığım tam olarak buydu. Tatmin oldum ve rahatladım.

Elbette birçok açıklama daha vardı deja vu ile ilgili. Bakalım diğer deja vu yaşantılarım nasıl açıklanacak. Yaşamaya ve düşünmeye devam…