DEJA VU

 

DeJa vu neydi?

Öğretmen dolabımı açtım, elimdeki materyalleri koydum ve dolapta her zamanki gibi yer sorunu vardı. Bir öğrencimin getirdiği kuruyemiş ve kuru meyvelerin yanındaki boşluğa elimdekileri koyarken yandaki topa gitti aklım bir an. “Şimdi bu top bu tarafa doğru yuvarlanır, malzemeler devrilir ve kırışır, zarar görür diye düşünüverdim.”  İşte aynı anda bu anı daha önce yaşadığımı hissetim. 

Bir şey yaşıyordum ve aynı anda yaşadığım şeyin daha önce de aynı şekilde yaşanmış olduğu düşüncesi hızla hafızamda canlanıyordu. Hafızamı biraz daha zorladığımda bu anın daha önce gerçekten yaşanmış olabileceğine odaklandım. Yılların öğretmeni olarak benzer dolapları aynı şekilde kullanıyor olabilirdim. Hafızam yaşadığım anların ne kadarını net olarak tutabilirdi ki? Her gün 24 saatin içerisinde yaşanan binlerce an nereye gidiyordu?

Dolap ile masamın arasında geçen dakikalar içerisinde hatıralarım netleşmişti. Biraz da şanslıydım. Top aynı top olmasa da öğrencilerden geçici süreliğine el koyduğum misafirdi, kuruyemişler aynı öğrenci tarafından aynı şekilde getirilmişti. Dolabın rafı da aynıydı. Tam kafa hizamda ve genellikle öğrencilerle ilgili kullandığım raftı. Bir üst rafta bireysel eşyalarım, bir alt rafta ise öğretmen kitaplarım ve dosyalarım olurdu. Okullar değişirken dolap düzenim aynıydı, doğal olarak yaşantıların da benzerliği mümkündü.

Tüm bu akın eden ipuçları sayesinde bir dakikadan az süre dejavu algısının hatıraya dönüşmesine yetmişti. İlerleyen dakikalarda ve hala dejavu üzerine düşüncelerim sorgulanmaya başladı. Burada sesli olarak da düşüncelerimi yazdığıma göre hala düşünüyorum.

Net olmayan hatıralara yakın yeni anlar oluştuğunda hafızamızın tamamlayıcılık özelliği net olmayan yerleri anın içerisine giydirerek yeniden güncelliyor ve dolayısıyla biz içinde bulunduğumuz tanışıklığı dejavu olarak mı algılıyoruz?

Bilişsel gücün neleri nasıl bütünlediğini, bilmediği birçok konuda bildiklerini öncelediği, bilinçaltının mucizesi çeşitli örneklerle ortadayken dejavu konusu da hafızanın bizlere birer armağanı ya da yanıltması olabilir mi?

Bütün bu sorularla yapay zeka destekli Bing arama motoruna başvurdum. Yaşadığım şeyin en yakın açıklaması “Gestalt Aşinalık İlkesi” olarak karşımdaydı. Psikolojideki Gestalt aşinalık ilkesine göre, o an içerisinde bulunduğunuz ortama benzer bir plana sahip bir planda daha önce bulunduysanız,  bulunduğunuz ortama karşı güçlü bir aşinalık duygusuna kapılırsınız. Benim yaşadığım tam olarak buydu. Tatmin oldum ve rahatladım.

Elbette birçok açıklama daha vardı deja vu ile ilgili. Bakalım diğer deja vu yaşantılarım nasıl açıklanacak. Yaşamaya ve düşünmeye devam…

enlightens students - ışık olan öğretmen öğrencileri aydınlatır

 

Bir çift göz her ne kadar sağlıklı olsa da görme işlevini yerine getirmek için dışsal gereksinimleri vardır. Bunların en başında ise ışık gelmekledir. Işık olmadığı zaman görme olayı gerçekleşmez. Görme olayında göze odaklanma kadar ışığa odaklanma da önemlidir.

Öğrenme olayında ise görme olayına benzerlikler kurulabilir. Bir öğrencinin herhangi bir konuda öğrenme gerçekleştirebilmesi için kendisinde her şeyin uygun olması yeterli olmayabilir. Dışsal gereksinimlerden özellikle öğretmen faktörünü ışık ile benzeştirmek mümkündür.

Öğretmen ışık olmalıdır. Karanlıkları aydınlatmalı, kolaylaştırmalı ve öğrencinin öğrenmesine yollar açmalıdır.

Işık ve öğretmen benzerliği farklı bir yönde de devam etmektedir. Bilindiği gibi ışık kaynakları farklılaşmaktadır. Öğretmenler de farklı farklıdır. Kendi ışığını üreten öğretmenler olduğu gibi bir başkasının ışığını yansıtan öğretmenler de vardır.

Bazı durumlarda ise bir öğretmenin duruma ve zamana göre farklı özellikler sergilediği görülmektedir. Bir durumda kendi ışığını üretebilen bir öğretmenin başka bir durumda bir başka ışık kaynağını yansıtarak öğrencilerini aydınlatması mümkündür.

Özellikle bu çağın baş döndüren gerçekliğinde bir öğretmenin her şeye yetişmesi olası değildir. Makul olan çağın olanaklarını da kullanarak diğer ışık kaynakları ile işbirliği halinde öğrencilere çok yönlü aydınlanma fırsatları yaratmaktır. Ortak amacın öğrencilerin aydınlanması olduğu böyle bir etkileşim öğretmeni de motive edebilir.

Yeter ki öğrenciler aydınlansın.

Doğru bir aydınlanma için ışık kaynağının öğrencinin arkasından gelmesi çok önemlidir. Öğrencinin karşısına onu rahatsız edecek şekilde konumlandırılmış bir aydınlatma bilimsel ve işlevsel değildir.

Öğretmen öğrenme sürecinde durması gerektiği yeri bilmelidir.

Bir Başkasının Balkonunda Seyre Daldığımız Kendi Manzaramız

 

BİR BAŞKASI

Kendi manzaramız,

Bir başkasının balkonunda,

Seyre daldığımız.

Aklımızda,

Sandıklarımız,

Yıllar yılı açmadıklarımız,

Unuttuklarımız,

Bir başkasının yaşadıklarında,

Hatırladıklarımız,

Bir varmışız!

Masallarda,

Yaşadıklarımız,

Maruz kaldıklarımız,

Dün şurada,

Bugün burada,

Hayat, kocaman bir hatıra!

Bir başkasının varlığında,

Varlığımız,

Yıllar sonra,

Kendimize varışımız.

Kendimiz de,

Bir başkasının,

Bir başkası mıyız?