YÖNETSEL AŞK

Bir varmış pir varmış, öyle bir varlık ki ontolojik açıdan René Descartes’ın düşünmesi kadarmış. Zamanın birinde (ki tarihi bile var:1938) bir Aşk hikayesi yaşanmış. Hem de ne Aşk. Öyle bir aşk ki başka başka alanlara bile konu olagelmiş on yıllardır. “Ekim filan da gider bu gidişle” diyen şair mantığıyla bakınca daha uzun yıllar üzerinde konuşulacağa benzer. Irving ve Fuex özelinden yönetim ve aşk yazınına malolan, halen yaşayan ve hep de yaşayacağı düşünülen bu aşk hikayesi, özellikle de bilimselliği ve gerçekliğiyle çağımızın aşıkları için model olmaya adaymış..

Güzeller güzeli Fuex, gözlerinin kahverengi, yüzündeki tebessümü ve bakışlarındaki huzurla ilk görüşte aşık etmiş kendine genç bilim insanı Irving’i. Kısa denebilecek bir süre içinde kendiliğinden oluşan kayıtsız ve koşulsuz, efsane olmaya aday bir aşk; ideal aşk ne isterse aşıklardan tüm hepsini karşılayacak cinstenmiş. Tam anlamıyla “etkili aşk” dense yeri. Etkililik vardır ya hani; ortak hedeflere ulaşma derecesi olarak tanımlanır. Aşk bir hedefse, Irving ile Fuex aşklarıyla etkililik kavramını ürettiler dense yeriymiş. Zaten o günden sonra her kim herhangi bir alanda “etkililik” kavramından söz edecek olsa bu aşka atıf yapacakmış.

Sadece etkililik mi.. Aynı zamanda “etkinlik” kavramı da varmış birlikte üretilenler arasında. Yani aşkı besleyip büyütürken, her iki kişi bağlamında bireysel istek ve hedefleri de eşgüdümlü karşılayabilme bağlamında etkin bir aşkmış bu. Denge kavramı olmasa onu da bu ifadeler bağlamında icat edeceklermiş sanki. Bu aşkı tarif ederken kullanılabilecek kelimelerden birisiymiş tam olarak, “denge”. Etkililik ve etkinlik bağlamında bir dengenin olduğu, hem ortak hedef olan aşkın hem de bireysel hedeflerin birlikte korunduğu ve geliştiği bir aşk hikayesiymiş: Yönetsel Aşk..

Bir bilim insanı ya hani bizim Irving. Aşkı da bilimsel. Tutturmuş bir “kabul alanı” hep onu söylemekteymiş. Neymiş efendim bu aşk hikayesini Fuex’le birlikte yazacaklarmış. İlişkide her iki kişinin bazı kararları isteyerek kabul edeceği bir alan, kabul alanı varmış ve bu alanı karşılıklı anlayış ve iletişimle bulabileceklermiş. Küçük büyük herhangi bir karar verme durumu olduğunda çift yönlü bir etkileşim ve işbirliği gibi beylik laflar da cabası. Hatta bu konularda arkadaşı Simon’la bir hayli tartışmalar ve beyin fırtınaları yaptığı da söylentiler arasındaymış. Sonradan “Rasyonel Karar” diye ortaya çıkan Simon bu konuda arkadaşı Irving ve Aşkına çok şey borçluymuş. Dedik ya başlarken, bu öyle bir aşk hikayesi ki sonradan birçok alana konu olmuş en azından küçük de olsa etkilemiş.

Her ne kadar toplumsal algılarımızda ütopik gelse de, çift yönlü etkileşim bağlamında Irving gibi düşünen birçok bilim insanı da yok değildir hani. Örneğin Peter Blau “takas” kavramını ortaya atarak aşıkların karşılıklı birbirini anlama ve yardımcı olma durumlarını açıklamaktadır. Benzer bir yaklaşımla Amita Etzioni de “uyum” kavramını tartışmakta ve üç tür güç üzerinde karşılıklı ilişkiyi açıklamaktadır. Irving’deki kabul alanı buradaki güç türleri ile yakalanmak istenmektedir. Aşk hedefiyle çiftlerin sürekli bir “kaynaşma” içerisinde olduğunu söyleyen Bakke ve “Sistem 4” yaklaşımı ile aşk etkileşimini dört aşamada açıklayan Rensis Likert ortak hedefler ile bireysel hedeflerin birlikte düşünülmesi konusunda Irving'e destek olmaktadırlar.

Yönetsel aşk hikayesini işbirliği ve denge merkezinde kurgulayan Irving, Fuex ile bunu tüm dünyaya sunarken, benzer düşünen bilim insanlarının yanında karşı çıkanlar da doğal olarak olacaktır. Mevzu Yönetsel Aşk olunca her ne kadar mektepli olmasa da, yaşantı ürünü yönetsel aşkın kitabını yazan Taylor efsanesi vardır örneğin. “Aşk için ölmeli aşk o zaman aşk” diyen şair mantığıyla ortak hedef için ölümüne çalışmayı vurgulayan Taylor, kişileri değil de ortak hedef olan aşkı kutsallaştırırken; Yönetsel Aşk’ın akrostişini yazan Fayol ve bunu geliştiren Gulick-Urwick romantizme davet etmektedirler Irving’ı.  Bürokrasi, hiyerarşi gibi boyundan büyük laflarıyla ayrı bir "karizma" yakalayan Weber ise yönetsel aşkın kişi bağlamını ikinci plana atması ve klasik bir perspektiften bakmasıyla Irving ve Aşkına karşı çıkanlardandır.

Bu kadar karşı görüşle darlanma sınırında yaşayan Irving ve Aşkı, Hawthorne kafede kafa dağıtmaya gitmişlerdir ki, yönetsel aşk bağlamında bambaşka bir bakış sahibi olan Elton Mayo ve arkadaşlarıyla karşılaşırlar. Burada ortak hedef olan aşk olgusunun yerine bireyin sosyal ve psikolojik gereksinimleri üzerinde yoğunlaşıldığı bir anlayış vardır. Yani etkililik vurgusuyla darlanma üreten bir önceki guruptakilerin tam aksine Mayo ve arkadaşları etkinlik vurgusu yapmaktadırlar. Etkililiği ve etkinliği birlikte üreten ve bu ikisiyle denge temelinde efsanevi bir yönetsel aşk hikayesi yaşayan Irving ve Fuex iyiden iyiye kafaları karışmış bir şekilde kafeden ayrılırlar. Kurt Levin taksi durağından bir taksiye binerek eve gidip kafa dinleyelim demişlerdir ki, taksici de başlar “güç alan analizi” “grup dinamiği” vs türünden konuşmaya. O da özet olarak kafedekiler gibi konuşmakta ortak hedef olan aşk yerine yönetsel aşkta insan ilişkilerine vurgu yapıyor ve demokratik bir aşk ilişkisinin daha iyi ürünler vereceği, etkin olacağı türünden konuştukça konuşuyordur.

Güç bela evlerine ulaşan yönetsel aşk hikayemizin başrol kahramanları her iki bakış açısını da görmenin verdiği rahatlıkla kendi kavramlarının değerini daha iyi anlamaktalardır artık. Ne bir tarafın etkililiği merkeze alan bakış açısı ne de diğer tarafın etkinliğe odaklanan bakış açısı tam anlamıyla onlarınkiyle kıyaslanabilecektir. Değil mi ki onlar işbirliği içerisinde dengeli bir yönetsel aşk hikayesi üretmişlerdir. Aşkı kutsamasıyla etkili, aşıkları ihmal etmeyişiyle de etkin, ideal aşkın yaşayan temsilcileridir onlar. Negatif entropi üretmeleriyle de hep yaşayacaklar sonsuza kadar.  Denge ve işbirliğiyle..